Manastir Žiča kod Kraljeva: prvo sedište arhiepiskopije i vodič za posetu

Šta se zaista može videti i raditi

Središnje mesto u prostranoj i brižljivo uređenoj manastirskoj porti zauzima glavna manastirska crkva posvećena Vaznesenju Gospodnjem (Spasova crkva), građena između 1206. i 1221. godine u duhu raške škole, sa snažnom ulaznom kulom-zvonarom ispred spoljne priprate. Prepoznatljiva tamnocrvena boja fasade, po kojoj se Žiča odmah izdvaja među srpskim srednjovekovnim hramovima, vezuje se za tradiciju svetogorskih crkava (poput Lavre i Vatopeda) koju je sa Svete Gore preneo Sveti Sava kao simbol mučeničke krvi i kraljevskog dostojanstva.

Prilikom prolaska kroz prolaz ispod kule-zvonare u spoljnu pripratu, na zidovima su vidljivi prepisi žičkih povelja kojima su Stefan Prvovenčani i njegov sin Radoslav darivali manastir, što predstavlja prvorazredne pravno-istorijske spomenike na srpskoslovenskom jeziku s početka 13. veka. Unutar samog hrama sačuvani su delovi prvobitnog živopisa iz oko 1220. godine (u pevnicama i pod kupolom) i veće celine fresaka nastalih početkom 14. veka u doba obnove pod kraljem Milutinom i arhiepiskopom Savom III.

Istočno od velike Spasove crkve nalazi se manja crkva posvećena svetim Petru i Pavlu (odnosno svetom Teodoru Tironu i Teodoru Stratilatu) iz 14. veka, dok se na zapadnoj strani porte uzdiže vladičanski dom iz tridesetih godina 20. veka, podignut u vreme episkopa Nikolaja Velimirovića prema projektu arhitekte Aleksandra Deroka.

Pravila posete, bogosluženje i fotografisanje

U manastiru Žiča živi brojno monaško sestrinstvo koje se bavi ikonopisanjem, izdavaštvom, prevođenjem i izradom prirodnih preparata i voćnih sokova. Zbog očuvanja monaškog mira, manastir ima precizno definisano radno vreme za posetioce, koje uključuje popodnevnu pauzu (uobičajeno između 13.00 i 15.00 ili 16.00 časova u zavisnosti od zimskog odnosno letnjeg računanja vremena), kada je ulazna kapija zatvorena za turističke obilaske.

Pravila odevanja i ponašanja na kapiji se dosledno primenjuju: nije dozvoljen ulazak u šortsevima, bermudama, kratkim suknjama ili majicama bez rukava, a na samom ulazu redari posetiocima obezbeđuju duge marame i suknje na zaduženje. Fotografisanje unutrašnjosti Spasove crkve nije dozvoljeno, dok je u porti dozvoljeno fotografisanje bez upotrebe drona i profesionalne rasvete. U manastirskoj prodavnici pored kapije mogu se nabaviti knjige, ikone iz žičke ikonopisne radionice i manastirski proizvodi.

Kako stići i kakav je prilaz

Manastir Žiča je jedan od saobraćajno najpristupačnijih srednjovekovnih manastira u Srbiji. Nalazi se na regionalnom putu IIA reda broj 205 koji spaja Kraljevo sa Mataruškom Banjom. Od samog centra Kraljeva udaljen je svega 6 kilometara (oko 10 minuta vožnje automobilom), a od centra Mataruške Banje oko 3 kilometra.

Za putnike koji dolaze iz pravca Beograda, Čačka ili Pojata Moravskim koridorom (auto-put A5) ili Ibarskom magistralom, putokazi za manastir Žiču su jasno postavljeni na svim ulazima u Kraljevo. Ispred manastirskog zida nalazi se prostran asfaltni parking za putnička vozila i turističke autobuse, kao i javni toalet.

Lokalni gradski i prigradski autobusi na liniji Kraljevo – Žiča – Mataruška Banja saobraćaju veoma često tokom celog dana i staju neposredno ispred ulaza u manastirski kompleks.

Kome odgovara poseta, uslovi za decu, ljubimce i pristupačnost

Ravna, popločana staza vodi od parkinga kroz ulaznu kapiju sve do Spasove crkve i manastirske prodavnice, bez strmih uspona. Zbog toga je obilazak manastirske porte pristupačan i osobama koje se teže kreću, korisnicima invalidskih kolica i porodicama sa malom decom.

Uvođenje kućnih ljubimaca u manastirski kompleks je zabranjeno. S obzirom na to da obilazak Žiče obično traje 45 do 60 minuta, ova poseta je idealna i za kraće zaustavljanje na putu ka Raškoj, Kopaoniku, Goliji ili Vrnjačkoj Banji.

Ograničenja i šta treba proveriti pre polaska

Najvažnije praktično ograničenje o kome vozači i organizatori izleta moraju da vode računa jeste dvokratni režim otvorenosti kapije. Ako stignete u Žiču u vreme redovne popodnevne pauze sestrinstva, moraćete da sačekate ispred kapije do ponovnog otvaranja u popodnevnim časovima. Zato pre polaska obavezno proverite tačnu satnicu letnjeg odnosno zimskog rasporeda na zvaničnom sajtu manastira (zica.org.rs).

Šta posetiti u okolini

U krugu od deset kilometara oko Žiče nalaze se centar Kraljeva sa Narodnim muzejom Kraljevo (koji čuva bogatu arheološku, istorijsku i etnološku zbirku ibarskog i zapadnomoravskog kraja), Mataruška Banja sa parkom pored Ibra i kompleks Krstovgrad u Progorelici.

Istočno od Kraljeva, na svega 25 kilometara, nalazi se Vrnjačka Banja i manastir Ljubostinja kod Trstenika, dok se južno uz Ibarsku klisuru nižu srednjovekovni grad Maglič (oko 20 kilometara) i manastir Studenica (oko 55 kilometara od Žiče).

Saveti za fotografisanje, ritam obilaska i sezonski ugođaj

Prilikom planiranja posete mestu Manastir Žiča kod Kraljeva u naselju Žiča (Kruševica) (Kraljevo), vredi uskladiti vreme dolaska sa doba dana i godišnjim dobom. Jutarnji sati (između 9 i 11 časova) donose najmirniju atmosferu, meko bočno svetlo koje ističe teksturu drveta, kamena i krečenih fasada, kao i više prilike za razgovor sa domaćinima ili kustosima pre dolaska većih izletničkih grupa.

Tokom proleća (maj i jun) i rane jeseni (septembar i oktobar) priroda u ovom delu Srbije pruža najprijatnije temperature za pešačenje i boravak na otvorenom, dok voćnjaci, šume i livade menjaju boje. Ako putujete tokom vikenda, preporučuje se da obilazak ovog mesta povežete sa posetom obližnjim seoskim domaćinstvima, vidikovcima ili lokalnim pijacama na kojima možete kupiti sezonske proizvode direktno od proizvođača.