Krstovgrad u Progorelici kod Kraljeva: zbirka starina, krčma i vidikovac nad dolinom Ibra

Arhitektura, vidikovac i zbirka starina na brdu iznad Ibra

Krstovgrad se uzdiže na pitomom bregu iznad Progorelice i Konareva, na mestu sa kojeg se otvara širok panoramski pogled ka Kraljevu, šumovitim padinama planine Stolovi, Mataruškoj Banji i samom ulazu u Ibarsku klisuru. Ideja osnivača Željka Košanina bila je da na porodičnom imanju podigne celinu koja podseća na malo utvrđenje i staro srpsko domaćinstvo, koristeći prirodni kamen iz ibarskog kraja, staru opeku, ručno tesane grede i kovano gvožđe.

Unutar kapija kompleksa nalaze se kula-vidikovac, središnja krčma sa drvenim klupama i kaminom, trem sa duborezima i otvoreni platoi na kojima su izloženi stotine predmeta iz nekadašnjeg svakodnevnog života sela u dolini Ibra, Raške i Zapadne Morave. Posetioci ovde mogu videti stara zaprežna kola, drvene ralice, jarmove, kovačke mehove, bakarne kotlove, zemljane ćupove, preslice, grebene za vunu i ručno rađene drvene skulpture.

Posebnu draž mestu daje spoj srednjovekovne simbolike doline Ibra — poznate kao „Dolina kraljeva” zbog blizine Žiče, Magliča i Studenice — i topline seoskog dvorišta u kome svaki kamen i greda imaju patinu ručnog rada.

Kako izgleda poseta i kome je namenjena

Obilazak Krstovgrada najčešće traje između sat i dva i predstavlja odličan predah na putu između Kraljeva, Mataruške Banje i Ibarske klisure. Posetioci dolaze da prošetaju dvorištem, popnu se na vidikovac radi fotografisanja doline Ibra i planine Stolovi, razgledaju etno-zbirku i osveže se u hladovini bašte ili u unutrašnjosti krčme.

Porodicama sa decom naročito je zanimljivo razgledanje starih alata i kola koja deca retko imaju priliku da vide uživo, dok ljubitelji fotografije i tradicionalnog zanatstva pažnju posvećuju detaljima u duborezu i kovanom gvožđu. Zbog brdskog položaja i staza od kamena i trave sa stepenicama ka kuli, preporučuje se udobna obuća za šetnju.

Kako stići iz Kraljeva i Mataruške Banje

Naselja Konarevo i Progorelica nalaze se na svega 8 do 9 kilometara jugozapadno od centra Kraljeva, neposredno uz državni put IB reda broj 22 (Ibarska magistrala, deonica Kraljevo – Raška) i put koji vodi u Matarušku Banju. Sa magistralnog pravca odvaja se lokalni put koji vodi uzbrdo ka grebenu brega iznad Progorelice.

Završni uspon vodi kroz seoski krajolik sa voćnjacima i porodičnim kućama. Put je u poslednjem delu uži i ima nagib, pa se vozačima savetuje lagana vožnja, dok posetioci koji borave u obližnjoj Mataruškoj Banji do Krstovgrada mogu doći i u okviru prijatne pešačke šetnje uzbrdo.

Šta posetiti u okolini: Žiča, Maglič, Stolovi i Studenica

Položaj Krstovgrada čini ga idealnom tačkom u sklopu celodnevnog izleta kroz kulturno-istorijsko srce jugozapadne Srbije. Na samo šest kilometara istočno nalazi se manastir Žiča iz početka 13. veka, prepoznatljiv po svojoj zagasito crvenoj fasadi, sedmovratoj krunidbenoj crkvi prvih srpskih kraljeva i prostranoj manastirskoj porti.

U podnožju samog brega leži Mataruška Banja sa stoletnim parkom uz reku Ibar, dok nastavak puta ka jugu kroz Ibarsku klisuru već posle 15 kilometara dovodi do srednjovekovne tvrđave Maglič, podignute na strmoj steni visoko iznad meandra Ibra. Ljubitelji prirode mogu spojiti posetu sa planinarenjem na planinu Stolovi (vrh Usovica, 1.375 m), poznatu po divljim konjima i poljima narcisa u maju, ili nastaviti ka manastiru Studenica u dolini reke Studenice.

Saveti za fotografisanje, ritam obilaska i sezonski ugođaj

Prilikom planiranja posete mestu Krstovgrad u Progorelici kod Kraljeva u naselju Progorelica (Konarevo) (Kraljevo), vredi uskladiti vreme dolaska sa doba dana i godišnjim dobom. Jutarnji sati (između 9 i 11 časova) donose najmirniju atmosferu, meko bočno svetlo koje ističe teksturu drveta, kamena i krečenih fasada, kao i više prilike za razgovor sa domaćinima ili kustosima pre dolaska većih izletničkih grupa.

Tokom proleća (maj i jun) i rane jeseni (septembar i oktobar) priroda u ovom delu Srbije pruža najprijatnije temperature za pešačenje i boravak na otvorenom, dok voćnjaci, šume i livade menjaju boje. Ako putujete tokom vikenda, preporučuje se da obilazak ovog mesta povežete sa posetom obližnjim seoskim domaćinstvima, vidikovcima ili lokalnim pijacama na kojima možete kupiti sezonske proizvode direktno od proizvođača.