Manastir Manasija (Resava) kod Despotovca: utvrđenje, istorija i poseta

Šta se zaista može videti i raditi

Prvi utisak pri dolasku u Manasiju ostavlja moćno fortifikaciono okruženje kakvo nema nijedan drugi srpski manastir. Kako je zadužbinu podizao u decenijama nakon Kosovske bitke i u vreme stalnih osmanskih upada, despot Stefan Lazarević je oko crkve podigao dvostruki pojas bedema sa jedanaest visokih kula povezanih šetnim stazama za stražu i mašikulama (otvorima za odbranu u podnožju zubaca). Najveća među njima je donžon kula (Despotova kula) na severnoj strani, kvadratne osnove i visoka preko dvadeset metara, u koju se u slučaju opsade moglo povući bratstvo sa manastirskim dragocenostima.

U središtu utvrđene porte stoji crkva posvećena Svetoj Trojici. Iako pripada moravskoj graditeljskoj školi po svojoj osnovi razvijenog trikonhosa sa pet kupola (jednom centralnom i četiri manje na uglovima), njene fasade nisu zidane naizmeničnim redovima kamena i opeke sa keramoplastičnim rozetama, već precizno tesanim kamenim kvaderima po uzoru na rašku tradiciju Studenice i Dečana. U priprati je očuvan originalni srednjovekovni pod od kamenih ploča i raznobojnog mermernog mozaika.

Iako je više od dve trećine prvobitnog živopisa stradalo tokom vekova kada je krov crkve bio oštećen, preostale freske iz 1418. godine spadaju u najviša umetnička dostignuća čitavog poznog vizantijskog slikarstva: ktitorski portret despota Stefana Lazarevića u vladarskoj odeždi koji drži model crkve, niz svetih ratnika u pevnicama (čija su oružja i odora slikani sa izuzetnim detaljima) i figure proroka u kupoli. Na osnovu arheoloških i antropoloških istraživanja Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture iz 2006. godine, u južnom delu naosa uz zapadni zid potvrđen je grob despota Stefana Lazarevića. Južno od crkve vide se masivni kameni zidovi dvospratne manastirske trpezarije i skriptorijuma u kome je pod vođstvom Konstantina Filozofa delovala Resavska škola za prevođenje, redakturu i prepisivanje rukopisnih knjiga.

Pravila posete, bogosluženje i fotografisanje

Manasija je danas ženski manastir u sastavu Eparhije braničevske. Pri ulasku kroz zapadnu kapiju utvrđenja obavezno je poštovanje manastirskog reda i pristojnog odevanja (dugačke pantalone, duge suknje i pokrivena ramena, uz mogućnost pozajmljivanja kecelja/marama na ulazu).

Kretanje kroz portu oko crkve Svete Trojice i duž ostataka srednjovekovne trpezarije je slobodno, dok penjanje na neobezbeđene delove odbrambenih bedema i kula nije dozvoljeno posetiocima iz bezbednosnih i konzervatorskih razloga. U samom hramu fotografisanje sa blicem nije dozvoljeno.

Kako stići i kakav je prilaz

Manastir Manasija nalazi se na svega 2 kilometra istočno od centra Despotovca, uz regionalni put IIA reda broj 186 koji vodi kroz dolinu reke Resave ka Strmostenu i vodopadu Lisine. Iz pravca Beograda ili Niša najjednostavniji pristup je auto-putem E-75 (A1) sa isključenjem na petlji „Markovac / Svilajnac” (preko Svilajnca do Despotovca ima oko 34 kilometra) ili na petlji „Ćuprija” (preko Ćuprije do Despotovca ima oko 22 kilometra).

Ukupna udaljenost od centra Beograda do Manasije iznosi oko 135 kilometara (približno sat i 40 minuta vožnje automobilom). Ispred zapadnog ulaza u manastirsko utvrđenje nalazi se veliko uređeno parkiralište za automobile i autobuse.

Između Beograda, Jagodine, Ćuprije, Svilajnca i Despotovca saobraćaju redovne autobuske linije, a od autobuske stanice u Despotovcu do manastira Manasija može se stići i pešice uređenom stazom duž reke Resave za oko 25 minuta hoda.

Kome odgovara poseta, uslovi za decu, ljubimce i pristupačnost

Spoj srednjovekovnog zamka sa jedanaest kula i manastirske crkve čini Manasiju izuzetno zanimljivom kako odraslim ljubiteljima istorije tako i školskoj deci koja uče o despotu Stefanu Lazareviću. Prostor od parkinga, kroz ulaznu kapiju do crkve Svete Trojice, potpuno je ravan i popločan odnosno zatravljen, što omogućava lak pristup i osobama sa smanjenom pokretljivošću.

Uvođenje pasa i drugih kućnih ljubimaca unutar manastirskih bedema nije dozvoljeno.

Ograničenja i šta treba proveriti pre polaska

Krajem avgusta u podnožju manastirskih bedema tradicionalno se održava međunarodni festival viteštva („Just Out” u organizaciji povodom sećanja na doba despota Stefana). U dane održavanja tog festivala režim saobraćaja i parkiranja na prilazu od Despotovca do manastira je izmenjen zbog velikog broja posetilaca, pa ukoliko planirate mirnu duhovnu ili studijsku posetu manastiru, bolje je izabrati termin van festivalskog vikenda.

Šta posetiti u okolini

Gornja Resava nudi jednu od najbolje povezanih jednodnevnih ruta u istočnom delu Pomoravlja. Na 18 kilometara od Manasije nalazi se Resavska pećina (jedna od najstarijih istraženih i uređenih pećina u Srbiji sa bogatim pećinskim nakitom), a na oko 20 kilometara uzvodno uz Resavu i podnožje planine Beljanice nalazi se spomenik prirode Lisine sa vodopadom Veliki buk i restoranima u starim vodenicama.

Južno od Despotovca, preko Senjskog Rudnika (gde radi Muzej ugljarstva u najstarijem rudniku mrkog uglja u Srbiji iz 1853. godine), put vodi i do manastira Ravanica kod Ćuprije, zadužbine kneza Lazara.

Saveti za fotografisanje, ritam obilaska i sezonski ugođaj

Prilikom planiranja posete mestu Manastir Manasija (Resava) kod Despotovca u naselju Despotovac (Despotovac), vredi uskladiti vreme dolaska sa doba dana i godišnjim dobom. Jutarnji sati (između 9 i 11 časova) donose najmirniju atmosferu, meko bočno svetlo koje ističe teksturu drveta, kamena i krečenih fasada, kao i više prilike za razgovor sa domaćinima ili kustosima pre dolaska većih izletničkih grupa.

Tokom proleća (maj i jun) i rane jeseni (septembar i oktobar) priroda u ovom delu Srbije pruža najprijatnije temperature za pešačenje i boravak na otvorenom, dok voćnjaci, šume i livade menjaju boje. Ako putujete tokom vikenda, preporučuje se da obilazak ovog mesta povežete sa posetom obližnjim seoskim domaćinstvima, vidikovcima ili lokalnim pijacama na kojima možete kupiti sezonske proizvode direktno od proizvođača.