Etnografski muzej u Beogradu: stalna postavka, zbirke i vodič za posetu

Muzejska postavka i edukativni programi

Etnografski muzej u Beogradu osnovan je u februaru 1901. godine izdvajanjem Etnografskog odeljenja iz okvira Narodnog muzeja, a prva stalna izložba otvorena je u septembru 1904. godine povodom stogodišnjice Prvog srpskog ustanka. Danas se muzej nalazi u zgradi nekadašnje Beogradske berze na Studentskom trgu, gde se na tri nivoa odvija izložbena delatnost.

Okosnicu muzeja čini stalna izložba „Narodna kultura Srba u 19. i 20. veku”. U prvom delu postavke posetioci se upoznaju sa svečanim narodnim nošnjama razvrstanim po kulturnim i geografskim oblastima: panonskoj, dinarskoj, centralnobalkanskoj i primorskoj zoni. Ovde se na originalnim primercima iz 19. i ranog 20. veka može uočiti kako su klima, dostupni materijali (vuna, konoplja, lan, pamuk, čoja, srma) i istorijske prilike oblikovali odevanje na selu i u varošima.

Na višim nivoima stalne postavke prikazani su razvoj stanovanja i tipovi enterijera — od seoske kuće sa otvorenim ognjištem, preko moravske i vojvođanske sobe, do gradske sobe s kraja 19. veka — kao i tradicionalna privreda (zemljoradnja, stočarstvo, lov, ribolov), stari zanati (tkanje na razboju, grnčarstvo, kazandžijstvo, opančarstvo) i godišnji i porodični običaji (slava, božićni obredni hlebovi, svadba). U sastavu Etnografskog muzeja nalazi se i Manakova kuća (Gavrila Principa 5, na Savskoj padini), spomenik kulture iz prve polovine 19. veka u kome se čuva Etnografska spomen-zbirka Hristifora Crnilovića.

Šta se zaista može videti i raditi

Za detaljno razgledanje stalne postavke i aktuelne tematske izložbe u prizemlju zgrade potrebno je izdvojiti između sat i po i dva sata. Posebna vrednost posete za čitaoce Etno Srbije leži u tome što muzej čuva verodostojne predmete sa precizno dokumentovanim poreklom (selo, opština i godina nabavke), čime se razbijaju česte zablude o „jednoj univerzalnoj narodnoj nošnji” ili „istim običajima u svim krajevima”.

U okviru muzeja deluje Centar za nematerijalno kulturno nasleđe Srbije (nkns.rs), koji vodi Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa. Kroz rad ovog centra dokumentovane su desetine živih veština i običaja — od krsne slave, kola i pevanja uz gusle, do zlakuškog lončarstva, pirotskog ćilimarstva i pripreme kajmaka i cipovke. Muzej tokom godine organizuje dečje edukativne radionice, stručna predavanja i Međunarodni festival etnološkog filma.

Kako stići i kakav je prilaz

Zgrada muzeja nalazi se na Studentskom trgu broj 13 (ulaz za posetioce gleda ka Uzun Mirkovoj ulici i Akademskom parku), na svega 200 metara od Knez Mihailove ulice i oko 350 metara od Trga republike i Kalemegdana.

Pristup javnim gradskim prevozom je veoma jednostavan: do samog Studentskog trga saobraćaju trolejbuske linije (28, 29, 41) i autobuska linija 31, dok u obližnjoj ulici Cara Dušana i na Trgu republike staje veliki broj tramvajskih i autobuskih linija. Za posetioce koji dolaze automobilom u centralnu gradsku zonu, najbliža javna parkirališta su garaža „Obilićev venac” i garaža „Rajičevića” (kod Kalemegdana), pošto je parkiranje na ulici u ovoj zoni vremenski ograničeno.

Kome odgovara poseta, uslovi za decu, ljubimce i pristupačnost

Postavka je prilagođena najširoj publici: učenicima, porodicama, stranim gostima i istraživačima, jer su legende i objašnjenja dvojezični (na srpskom i engleskom jeziku). Za decu uzrasta od 5 do 12 godina muzej vikendom povremeno organizuje tematske radionice upoznavanja sa starim zanatima i običajima.

Zgrada na Studentskom trgu poseduje lift koji povezuje izložbene etaže, ali zbog specifičnosti arhitekture međuratne zgrade i ulaznih stepenika, osobama u invalidskim kolicima preporučuje se da pri dolasku potraže asistenciju službe obezbeđenja na ulazu radi korišćenja prilagođenog pristupa. Zgrada Manakove kuće u ulici Gavrila Principa, kao stara balkanska bondručara iz 19. veka sa drvenim stepeništem na sprat, ima ograničenu pristupačnost za kolica.

Ograničenja i šta treba proveriti pre polaska

Kao i većina državnih muzeja u Srbiji, Etnografski muzej je ponedeljkom zatvoren za posetioce. Pre polaska uvek proverite aktuelno radno vreme na zvaničnom sajtu ustanove, naročito u dane državnih i verskih praznika ili u periodu postavljanja novih velikih izložbi u prizemlju kada deo galerije može biti privremeno zatvoren.

Ukoliko želite da posetite i Manakovu kuću, imajte u vidu da se ona nalazi na drugoj adresi (oko 12 minuta hoda od Studentskog trga, iznad Savamale) i da može imati drugačiji dnevni raspored rada od matične zgrade.

Šta posetiti u okolini

Neposredno prekoputa muzeja nalazi se Akademski park i Kapetan-Mišino zdanje, a na tri minuta hoda su Beogradska tvrđava (Kalemegdan), Konak kneginje Ljubice (u kome je prikazan život građanske i vladarske porodice u Beogradu u prvoj polovini 19. veka), Saborna crkva i Muzej Vuka i Dositeja (smešten u najstarijoj sačuvanoj stambenoj zgradi u Beogradu, nekadašnjoj Velikoj školi).

Saveti za fotografisanje, ritam obilaska i sezonski ugođaj

Prilikom planiranja posete mestu Etnografski muzej u Beogradu u naselju Beograd (Beograd (Stari grad)), vredi uskladiti vreme dolaska sa doba dana i godišnjim dobom. Jutarnji sati (između 9 i 11 časova) donose najmirniju atmosferu, meko bočno svetlo koje ističe teksturu drveta, kamena i krečenih fasada, kao i više prilike za razgovor sa domaćinima ili kustosima pre dolaska većih izletničkih grupa.

Tokom proleća (maj i jun) i rane jeseni (septembar i oktobar) priroda u ovom delu Srbije pruža najprijatnije temperature za pešačenje i boravak na otvorenom, dok voćnjaci, šume i livade menjaju boje. Ako putujete tokom vikenda, preporučuje se da obilazak ovog mesta povežete sa posetom obližnjim seoskim domaćinstvima, vidikovcima ili lokalnim pijacama na kojima možete kupiti sezonske proizvode direktno od proizvođača.