Etno selo Srna u Inovu kod Knjaževca: odmor uz Trgoviški Timok i Staru planinu

Položaj u dolini Trgoviškog Timoka i ambijent kompleksa

Selo Inovo smešteno je u podnožju Stare planine, svega četiri kilometra uzvodno od Kalne, na mestu gde se klisurasta dolina Trgoviškog Timoka postepeno širi u zelenu kotlinu okruženu bukovim i hrastovim šumama. U takvom prirodnom okruženju razvilo se Etno selo Srna kao izletničko-ugostiteljska i smeštajna celina oslonjena na mir rečne obale, čist planinski vazduh i prepoznatljive elemente graditeljstva timočkog i staroplaninskog kraja.

Arhitektura ovog podneblja poznata je po kućama podignutim na kamenom podrumu, sa bondručnom konstrukcijom, belim krečenim zidovima i prostranim drvenim tremovima (doksatima ili čardacima) okrenutim ka reci i dvorištu. Uređeno dvorište sa travnjacima, hladovinom visokog drveća, drvenim letnjikovcima i stazama uz samu vodu pruža prijatan prostor za predah tokom toplih letnjih dana, ali i pravu planinsku atmosferu kada se zimi zabele vrhovi Stare planine.

Za razliku od bučnih turističkih centara, boravak u Inovu donosi tišinu seoskog kraja u kome se čuje žubor Trgoviškog Timoka. Zbog svog položaja uz sam put Knjaževac – Kalna – Babin zub, kompleks je prirodna tačka za odmor vozača, planinara, biciklista i porodica koje obilaze staroplaninska sela.

Šta doživeti i probati u staroplaninskom kraju

Trpeza knjaževačkog i staroplaninskog kraja čuva neka od najautentičnijih jela istočne Srbije. Na čelu lokalne gastronomije nalazi se staroplaninski belmuž — toplo, gusto i izuzetno hranljivo jelo koje se priprema od mladog neslanog ovčijeg ili kravljeg sira i kukuruznog (ili pšeničnog) brašna, uz neprekidno mešanje u bakarnom kotliću dok se ne izdvoji masnoća.

Pored belmuža, ovaj kraj je nadaleko čuven po staroplaninskom ovčijem siru i kačkavalju, kiselom mleku, domaćim pitama sa sirom i zeljem (sukana banica), jelima od jagnjetine i divljači ispod sača, kao i čorbama od šumskih pečuraka (vrganja i lisičarki) koje se beru u okolnim šumama. U jesen i zimu nezaobilazne su sušene paprike punjene pasuljem ili mesom, dok se kao slatkiš služe domaće slatko od šumskih jagoda, borovnica i kupina sa planinskih čistina.

Knjaževačko vinogorje takođe ima dugu tradiciju uzgoja crnih i belih sorti vinove loze, a domaće voćne rakije od šljive, divlje kruške i dunje deo su tradicionalne dobrodošlice u svakom domaćinstvu od Timoka do Midžora.

Kako stići do Inova i kakav je put ka Staroj planini

Do Inova se najlakše stiže iz pravca Knjaževca regionalnim putem preko Kalne (oko 32 kilometra od centra Knjaževca), ili iz pravca Pirota i Temske prevojem preko Kalne, kao i iz pravca Niša i Svrljiga preko prevoja Tresibaba do Knjaževca. Deonica od Knjaževca do Kalne i Inova vodi kroz živopisnu dolinu Timoka i prolazi kroz sela sa očuvanim starim kućama i voćnjacima.

Od Inova put nastavlja dalje uzbrdo preko Crnog Vrha ka Jabučkom ravništu (gde se nalazi početna stanica gondole) i planinarskom domu pod Babinim zubom, udaljenim oko 20 do 25 kilometara. Zbog toga mnogi putnici biraju upravo pojas Kalne i Inova kao nižu, topliju i pristupačniju bazu na oko 400 do 450 metara nadmorske visine, odakle za dvadesetak minuta vožnje izlaze na visokoplaninske staze.

Tokom zimskih meseci na deonici od Kalne i Inova ka Crnom Vrhu i Babinom zubu obavezna je kompletna zimska oprema, jer su u višim zonama Stare planine česte snežne padavine i poledica.

Izleti u okolini: Bigar, Stara planina, Ravna i Knjaževac

Boravak u Inovu omogućava veoma raznovrsne poludnevne i celodnevne izlete. Na svega nekoliko kilometara od Kalne, na putu ka Pirotu, nalazi se čuveni vodopad Bigar — prostrani slap koji se preliva preko šupljikavih bigrenih kaskada, dok se nekoliko stotina metara uzvodno u šumi kriju tirkizna bigrena jezerca i mali srednjovekovni manastir Svetog Onufrija.

Ljubitelji planinarenja iz Inova lako stižu do staza koje vode na Babin zub (1.758 m) i Midžor (2.169 m), najviši vrh Stare planine u centralnoj Srbiji, sa koga se po vedrom danu pruža pogled na ceo karpatsko-balkanski luk. U okolnim selima, poput Balte Berilovca i Ćuštice, mogu se videti stare zgrade seoskih škola i primeri narodnog graditeljstva.

Na putu nazad ka Knjaževcu vredi posetiti arheološko-etnološki park u selu Ravna sa rimskim utvrđenjem Timacum Minus i lapidarijumom, kao i Zavičajni muzej u Knjaževcu koji čuva jedinstvenu zbirku dvopređnih pletenih čarapa ukrašenih raskošnim cvetnim i geometrijskim motivima.

Saveti za fotografisanje, ritam obilaska i sezonski ugođaj

Prilikom planiranja posete mestu Etno selo Srna u Inovu kod Knjaževca u naselju Inovo (Kalna) (Knjaževac), vredi uskladiti vreme dolaska sa doba dana i godišnjim dobom. Jutarnji sati (između 9 i 11 časova) donose najmirniju atmosferu, meko bočno svetlo koje ističe teksturu drveta, kamena i krečenih fasada, kao i više prilike za razgovor sa domaćinima ili kustosima pre dolaska većih izletničkih grupa.

Tokom proleća (maj i jun) i rane jeseni (septembar i oktobar) priroda u ovom delu Srbije pruža najprijatnije temperature za pešačenje i boravak na otvorenom, dok voćnjaci, šume i livade menjaju boje. Ako putujete tokom vikenda, preporučuje se da obilazak ovog mesta povežete sa posetom obližnjim seoskim domaćinstvima, vidikovcima ili lokalnim pijacama na kojima možete kupiti sezonske proizvode direktno od proizvođača.