Svadba nekad i sad u Kulpinu: oživljeni svadbeni običaji u parku dvorca Dunđerski
Manifestacija „Svadba nekad i sad” u Kulpinu, u opštini Bački Petrovac, održava se u stoletnom parku dvorca Dunđerski (Muzejski kompleks Kulpin). Za razliku od komercijalnih sajmova venčanja, ovaj događaj uživo prikazuje kako su izgledali prošnja, kićenje svatova, devojački miraz, svečana oglavlja i svadbena trpeza u multikulturalnoj Bačkoj pre jednog ili dva veka, u poređenju sa novijim vremenom.
- S
- c
- e
- n
- s
- k
- i
- p
- r
- i
- k
- a
- z
- t
- r
- a
- d
- i
- c
- i
- o
- n
- a
- l
- n
- e
- s
- v
- a
- d
- b
- e
- ,
- p
- o
- v
- o
- r
- k
- a
- f
- i
- j
- a
- k
- e
- r
- a
- ,
- o
- b
- r
- e
- d
- s
- k
- i
- d
- a
- n
- j
- a
- d
- e
- v
- o
- j
- a
- č
- k
- o
- g
- v
- e
- n
- c
- a
- (
- p
- a
- r
- t
- a
- )
- i
- s
- t
- a
- v
- l
- j
- a
- n
- j
- a
- k
- a
- p
- e
- (
- č
- e
- p
- i
- e
- c
- )
- ,
- r
- e
- v
- i
- j
- a
- s
- t
- a
- r
- i
- h
- v
- e
- n
- č
- a
- n
- i
- c
- a
- i
- s
- v
- a
- d
- b
- e
- n
- a
- t
- r
- p
- e
- z
- a
- .
| Deo programa / celina | Mesto dešavanja | Šta se dešava na terenu |
|---|---|---|
| Prepodnevno okupljanje i izložbe | Dvorci i park Muzejskog kompleksa Kulpin | Otvaranje izložbe starih svadbenih fotografija, devojačke spreme (miraza / štafira), vezenih peškira i svadbenih torti i kolača koje pripremaju aktivi žena iz cele Vojvodine. |
| Defile fijakera i dolazak svatova | Ulice Kulpina i kapija dvorca | Svečana povorka okićenih konjskih zaprega i fijakera sa svatovima u izvornim narodnim nošnjama prolazi kroz selo i ulazi u dvorski park uz muziku. |
| Scenski prikaz svadbenih običaja | Centralna pozornica ispred velikog dvorca | Kulturno-umetnička društva izvode autentične običaje: prošnju, opraštanje mlade od roditeljskog doma, izvođenje neveste, šaljivu prodaju mlade i tradicionalni svadbeni ples. |
| Večernji obred „čepčenje” i revija venčanica | Park dvorca Dunđerski | Revija građanskih venčanica iz XX veka i prikaz najvažnijeg svadbenog obreda — skidanja devojačkog venca (parta) i stavljanja kape udate žene (čepiec). |
Kako izgleda prikaz stare svadbe u Kulpinu: od prošnje do „čepčenja”
Kulpin i opština Bački Petrovac prepoznatljivi su po suživotu srpske i slovačke zajednice, pa se na manifestaciji „Svadba nekad i sad” mogu videti običaji oba naroda, kao i gostujućih mađarskih, rusinskih i rumunskih društava iz Vojvodine. Program ne izgleda kao običan koncert, već kao dramska rekonstrukcija u kojoj svaki učesnik ima tačnu ulogu: od „starejka” (starešine svatova koji vodi protokol i izgovara svečane besede), preko devera i družbenica, do mladenaca i roditelja.
Posebnu pažnju privlači tradicionalna slovačka svadbena nošnja iz Bačke: mlada na glavi nosi „partu” — visoko, bogato ukrašeno devojačko oglavlje sa perlicama, ogledalcima, cvećem i raznobojnim pantljikama, dok preko ramena i suknje nosi uštirkane bele čipkane slojeve. Vrhunac prikaza je ponoćni obred „čepčenje” (pokrivanje glave mlade): uz dirljive obredne pesme, udate žene skidaju mladi devojački venac i stavljaju joj „čepiec” — vezenu kapu koja označava njen ulazak u krug udatih žena i domaćica.
Miraz na kolima, svadbeni kolači i revija „nekad i sad”
U parku oko dvorca postavlja se prikaz nekadašnjeg devojačkog miraza („štafira” ili „ruva”). Posetioci mogu da vide kako su se na okićena zaprežna kola slagali šareni drveni sanduci (škrinje), visoko naslagane perjane dunje, jastuci u belim vezanim jastučnicama („šlingovanim” navlakama), tkani ćilimi i preslice.
Uporedo sa starim nošnjama iz XIX veka, organizuje se i modni vremeplov — revija venčanica iz dvadesetih, pedesetih, sedamdesetih i osamdesetih godina XX veka sve do savremenih modela, pri čemu meštanke često nose originalne venčanice svojih majki i baka sačuvane u porodičnim ormanima.
Na gastronomskim štandovima udruženja žena iz Kulpina, Bačkog Petrovca, Gložana, Kisača i Silbaša mogu se probati tradicionalni svadbeni kolači (sitni svadbeni kolači, „breskvice”, štrudle s makom i rogačem, krofne), kao i čuveni petrovački kulen, kobasice i svadbarski paprikaš.
Slovačka narodna nošnja i simbolika svadbenog oglavlja u Bačkoj
Jedan od vizuelno najupečatljivijih elemenata manifestacije u Kulpinu jeste bogatstvo slovačke svečane narodne nošnje iz Bačke, Srema i Banata. Ženska svadbena nošnja odlikuje se višeslojnim širokim suknjama koje su bogato uštirkane i naborane u stotine sitnih falti, pregačama od brokata ili svile, rukavcima sa finim belim vezom i čipkom, kao i šarenim pantljikama koje označavaju devojački status.
Posebnu pažnju privlači oglavlje mlade (parta) — raskošna kruna ukrašena perlicama, ogledalcima, veštačkim cvećem i trakama. U završnom delu svadbenog običaja, uz emotivne pesme žena u ponoć, parta se svečano skida sa glave neveste i zamenjuje vezenom kapicom (čepcom), čime se simbolično označava njen prelazak u red udatih žena i domaćica.
Posetioci u parku dvorca Dunđerski mogu izbliza da vide razlike u kroju i bojama između nošnji iz Kulpina, Bačkoganskog Petrovca, Kisača, Selenče, Padine, Kovačice i Stare Pazove, što ovu manifestaciju čini pravim živim udžbenikom etnologije.
Obilazak Muzejskog kompleksa Kulpin: dva dvorca i muzej poljoprivrede
Jedna od najvećih prednosti posete Kulpinu jeste sam prostor u kojem se manifestacija održava. Muzejski kompleks u Kulpinu (odeljenje Muzeja Vojvodine) obuhvata dva klasicistička dvorca iz XVIII i XIX veka, okružena parkom od četiri hektara koji je zaštićeni spomenik prirode. Imanje je nekada pripadalo plemićkoj porodici Stratimirović (iz koje potiče mitropolit Stefan Stratimirović), a potom čuvenoj veleposedničkoj porodici Dunđerski.
Unutar velikog dvorca posetioci mogu obići autentičnu izložbu stilskog nameštaja iz XVIII i XIX veka, dok se u nekadašnjim žitnim magacinima, konjušnici i kovačnici nalaze stalne postavke o istoriji poljoprivrede u Vojvodini: kolekcija starih parnih lokomobila i traktora, izložba o hmeljarstvu (po kojem je Bački Petrovac bio čuven u Evropi), pšenici, konoplji i vinarstvu.
Kako najbolje isplanirati dan na manifestaciji u mestu Kulpin
Poseta manifestaciji Svadba nekad i sad u Kulpinu u naselju Kulpin (Bački Petrovac) pruža najviše zadovoljstva kada se spoji sa upoznavanjem samog mesta i njegovih domaćina. Najiskusniji posetioci stižu u jutarnjim časovima, dok se vatre tek potpaljuju, štandovi uređuju, a učesnici u miru pripremaju svoje specijalitete, instrumente ili rukotvorine. To je trenutak kada možete bez gužve razgovarati sa kuvarima, vinarima, zanatlijama i čuvarima tradicije i čuti priče koje se ne nalaze u brošurama.
Za porodice sa decom i izletnike koji dolaze iz udaljenijih gradova preporučuje se da središnji deo dana iskoriste za praćenje glavnog takmičarskog ili kulturno-umetničkog programa i zajednički ručak, a popodnevne sate za šetnju kroz Kulpin ili obilazak nekog od obližnjih izletišta u regiji Vojvodina. Udobna obuća, zaštita od sunca tokom letnjih meseci i malo gotovine za kupovinu domaćih proizvoda na tezgama malih proizvođača osnovni su preduslovi za bezbrižan izlet.
| Mesto održavanja | Kulpin, opština Bački Petrovac |
|---|---|
| Kraj Srbije | Vojvodina |
| Doba godine u kalendaru | Druga polovina jula |
| Tradicija održavanja | 2006. godine |
| Domaćini i organizacija | Muzejski kompleks Kulpin (Muzej Vojvodine) i udruženja građana i žena iz Kulpina i Bačkog Petrovca |
Česta pitanja posetilaca
Koliko je Kulpin udaljen od Novog Sada i Bačkog Petrovca?
Kulpin se nalazi na svega 6 kilometara severno od Bačkog Petrovca i oko 35 kilometara severozapadno od Novog Sada (oko 35 minuta vožnje automobilom).
Mogu li se dvorci u Kulpinu posetiti i mimo dana manifestacije?
Da. Muzejski kompleks Kulpin radi tokom cele godine kao stalno odeljenje Muzeja Vojvodine, sa stalnim postavkama u velikom dvorcu i privrednim zgradama.